مولوی غزل 3

ای دل چــه انــدیــشــیــده‌ای در عــذر آن تــقـصـیـرهـا          زان سـوی او چـنـدان وفـا زیـن سـوی تـو چـنـدیـن جفا

زان سـوی او چـندان کرم زین سو خلاف و بیش و کم          زان سـوی او چـنـدان نـعـم زیـن سوی تو چندین خطا

زیـن سـوی تـو چـنـدیـن حـسـد چندین خیال و ظن بد          زان سوی او چندان کشش چندان چشش چندان عطا

چـنـدیـن چـشـش از بـهر چه تا جان تلخت خوش شود          چــنــدیــن کــشــش از بــهــر چـه تـا دررسـی در اولـیـا

از بــد پــشــیــمــان مــی‌شــوی الــلــه گـویـان مـی‌شـوی          آن دم تـــو را او مـــی‌کـــشــد تــا وارهــانــد مــر تــو را

از جـرم تـرسـان مـی‌شـوی وز چـاره پـرسـان مـی‌شـوی          آن لــحــظــه تــرســانــنــده را بــا خــود نــمـی‌بـیـنـی چـرا

گــر چـشـم تـو بـربـسـت او چـون مـهـره‌ای در دسـت او          گــاهــی بــغــلــطــانــد چــنــیــن گــاهــی بــبـازد در هـوا

گــاهــی نــهــد در طــبــع تــو سـودای سـیـم و زر و زن          گـــاهــی نــهــد در جــان تــو نــور خــیــال مــصــطــفــی

این  سو کشان سوی خوشان وان سو کشان با ناخوشان          یــا بــگــذرد یــا بــشــکـنـد کـشـتـی در ایـن گـرداب‌هـا

چـنـدان دعـا کـن در نـهـان چـنـدان بـنـال انـدر شـبـان          کــز گــنــبــد هــفــت آســمــان در گــوش تــو آیــد صــدا

بـانـک شـعـیـب و نـالـه‌اش وان اشـک هـمـچـون ژاله‌اش          چــون شــد ز حــد از آســمــان آمــد ســحـرگـاهـش نـدا

گــر مــجــرمــی بــخــشــیــدمــت وز جــرم آمــرزیـدمـت          فــردوس خــواهـی دادمـت خـامـش رهـا کـن ایـن دعـا

گـفـتـا نـه ایـن خـواهـم نـه آن دیـدار حق خواهم عیان          گــر هــفــت بــحــر آتــش شــود مــن درروم بــهــر لــقــا

گــر رانــده آن مــنــظــرم بـسـتـسـت از او چـشـم تـرم          مــن در جــحــیــم اولــیــتــرم جــنـت نـشـایـد مـر مـرا

جــنــت مــرا بــی‌روی او هــم دوزخــسـت و هـم عـدو          مــن ســوخــتــم زیــن رنــگ و بــو کــو فــر انــوار بــقــا

گــفــتــنــد بــاری کــم گــری تــا کـم نـگـردد مـبـصـری          کــه چــشــم نــابـیـنـا شـود چـون بـگـذرد از حـد بـکـا

گـفـت ار دو چـشـمـم عـاقـبـت خواهند دیدن آن صفت          هـر جـزو مـن چـشـمی شود کی غم خورم من از عمی

ور عــاقـبـت ایـن چـشـم مـن مـحـروم خـواهـد مـانـدن          تــا کــور گــردد آن بــصـر کـو نـیـسـت لـایـق دوسـت را

انـــدر جـــهـــان هـــر آدمــی بــاشــد فــدای یــار خــود          یــار یــکــی انــبــان خــون یــار یــکــی شــمــس ضــیــا

چـون هـر کـسـی درخورد خود یاری گزید از نیک و بد          مــا را دریــغ آیــد کــه خــود فــانــی کــنــیـم از بـهـر لـا

روزی یـــکـــی هـــمــراه شــد بــا بــایــزیــد انــدر رهــی          پــس بــایــزیــدش گــفـت چـه پـیـشـه گـزیـدی ای دغـا

گــفــتــا کــه مـن خـربـنـده‌ام پـس بـایـزیـدش گـفـت رو          یـــا رب خـــرش را مـــرگ ده تـــا او شــود بــنــده خــدا

مولوی غزل 3

ای دل چــه انــدیــشــیــده‌ای در عــذر آن تــقـصـیـرهـا          زان سـوی او چـنـدان وفـا زیـن سـوی تـو چـنـدیـن جفا

زان سـوی او چـندان کرم زین سو خلاف و بیش و کم          زان سـوی او چـنـدان نـعـم زیـن سوی تو چندین خطا

زیـن سـوی تـو چـنـدیـن حـسـد چندین خیال و ظن بد          زان سوی او چندان کشش چندان چشش چندان عطا

چـنـدیـن چـشـش از بـهر چه تا جان تلخت خوش شود          چــنــدیــن کــشــش از بــهــر چـه تـا دررسـی در اولـیـا

از بــد پــشــیــمــان مــی‌شــوی الــلــه گـویـان مـی‌شـوی          آن دم تـــو را او مـــی‌کـــشــد تــا وارهــانــد مــر تــو را

از جـرم تـرسـان مـی‌شـوی وز چـاره پـرسـان مـی‌شـوی          آن لــحــظــه تــرســانــنــده را بــا خــود نــمـی‌بـیـنـی چـرا

گــر چـشـم تـو بـربـسـت او چـون مـهـره‌ای در دسـت او          گــاهــی بــغــلــطــانــد چــنــیــن گــاهــی بــبـازد در هـوا

گــاهــی نــهــد در طــبــع تــو سـودای سـیـم و زر و زن          گـــاهــی نــهــد در جــان تــو نــور خــیــال مــصــطــفــی

این  سو کشان سوی خوشان وان سو کشان با ناخوشان          یــا بــگــذرد یــا بــشــکـنـد کـشـتـی در ایـن گـرداب‌هـا

چـنـدان دعـا کـن در نـهـان چـنـدان بـنـال انـدر شـبـان          کــز گــنــبــد هــفــت آســمــان در گــوش تــو آیــد صــدا

بـانـک شـعـیـب و نـالـه‌اش وان اشـک هـمـچـون ژاله‌اش          چــون شــد ز حــد از آســمــان آمــد ســحـرگـاهـش نـدا

گــر مــجــرمــی بــخــشــیــدمــت وز جــرم آمــرزیـدمـت          فــردوس خــواهـی دادمـت خـامـش رهـا کـن ایـن دعـا

گـفـتـا نـه ایـن خـواهـم نـه آن دیـدار حق خواهم عیان          گــر هــفــت بــحــر آتــش شــود مــن درروم بــهــر لــقــا

گــر رانــده آن مــنــظــرم بـسـتـسـت از او چـشـم تـرم          مــن در جــحــیــم اولــیــتــرم جــنـت نـشـایـد مـر مـرا

جــنــت مــرا بــی‌روی او هــم دوزخــسـت و هـم عـدو          مــن ســوخــتــم زیــن رنــگ و بــو کــو فــر انــوار بــقــا

گــفــتــنــد بــاری کــم گــری تــا کـم نـگـردد مـبـصـری          کــه چــشــم نــابـیـنـا شـود چـون بـگـذرد از حـد بـکـا

گـفـت ار دو چـشـمـم عـاقـبـت خواهند دیدن آن صفت          هـر جـزو مـن چـشـمی شود کی غم خورم من از عمی

ور عــاقـبـت ایـن چـشـم مـن مـحـروم خـواهـد مـانـدن          تــا کــور گــردد آن بــصـر کـو نـیـسـت لـایـق دوسـت را

انـــدر جـــهـــان هـــر آدمــی بــاشــد فــدای یــار خــود          یــار یــکــی انــبــان خــون یــار یــکــی شــمــس ضــیــا

چـون هـر کـسـی درخورد خود یاری گزید از نیک و بد          مــا را دریــغ آیــد کــه خــود فــانــی کــنــیـم از بـهـر لـا

روزی یـــکـــی هـــمــراه شــد بــا بــایــزیــد انــدر رهــی          پــس بــایــزیــدش گــفـت چـه پـیـشـه گـزیـدی ای دغـا

گــفــتــا کــه مـن خـربـنـده‌ام پـس بـایـزیـدش گـفـت رو          یـــا رب خـــرش را مـــرگ ده تـــا او شــود بــنــده خــدا

مولوی غزل 3

ای دل چــه انــدیــشــیــده‌ای در عــذر آن تــقـصـیـرهـا          زان سـوی او چـنـدان وفـا زیـن سـوی تـو چـنـدیـن جفا

زان سـوی او چـندان کرم زین سو خلاف و بیش و کم          زان سـوی او چـنـدان نـعـم زیـن سوی تو چندین خطا

زیـن سـوی تـو چـنـدیـن حـسـد چندین خیال و ظن بد          زان سوی او چندان کشش چندان چشش چندان عطا

چـنـدیـن چـشـش از بـهر چه تا جان تلخت خوش شود          چــنــدیــن کــشــش از بــهــر چـه تـا دررسـی در اولـیـا

از بــد پــشــیــمــان مــی‌شــوی الــلــه گـویـان مـی‌شـوی          آن دم تـــو را او مـــی‌کـــشــد تــا وارهــانــد مــر تــو را

از جـرم تـرسـان مـی‌شـوی وز چـاره پـرسـان مـی‌شـوی          آن لــحــظــه تــرســانــنــده را بــا خــود نــمـی‌بـیـنـی چـرا

گــر چـشـم تـو بـربـسـت او چـون مـهـره‌ای در دسـت او          گــاهــی بــغــلــطــانــد چــنــیــن گــاهــی بــبـازد در هـوا

گــاهــی نــهــد در طــبــع تــو سـودای سـیـم و زر و زن          گـــاهــی نــهــد در جــان تــو نــور خــیــال مــصــطــفــی

این  سو کشان سوی خوشان وان سو کشان با ناخوشان          یــا بــگــذرد یــا بــشــکـنـد کـشـتـی در ایـن گـرداب‌هـا

چـنـدان دعـا کـن در نـهـان چـنـدان بـنـال انـدر شـبـان          کــز گــنــبــد هــفــت آســمــان در گــوش تــو آیــد صــدا

بـانـک شـعـیـب و نـالـه‌اش وان اشـک هـمـچـون ژاله‌اش          چــون شــد ز حــد از آســمــان آمــد ســحـرگـاهـش نـدا

گــر مــجــرمــی بــخــشــیــدمــت وز جــرم آمــرزیـدمـت          فــردوس خــواهـی دادمـت خـامـش رهـا کـن ایـن دعـا

گـفـتـا نـه ایـن خـواهـم نـه آن دیـدار حق خواهم عیان          گــر هــفــت بــحــر آتــش شــود مــن درروم بــهــر لــقــا

گــر رانــده آن مــنــظــرم بـسـتـسـت از او چـشـم تـرم          مــن در جــحــیــم اولــیــتــرم جــنـت نـشـایـد مـر مـرا

جــنــت مــرا بــی‌روی او هــم دوزخــسـت و هـم عـدو          مــن ســوخــتــم زیــن رنــگ و بــو کــو فــر انــوار بــقــا

گــفــتــنــد بــاری کــم گــری تــا کـم نـگـردد مـبـصـری          کــه چــشــم نــابـیـنـا شـود چـون بـگـذرد از حـد بـکـا

گـفـت ار دو چـشـمـم عـاقـبـت خواهند دیدن آن صفت          هـر جـزو مـن چـشـمی شود کی غم خورم من از عمی

ور عــاقـبـت ایـن چـشـم مـن مـحـروم خـواهـد مـانـدن          تــا کــور گــردد آن بــصـر کـو نـیـسـت لـایـق دوسـت را

انـــدر جـــهـــان هـــر آدمــی بــاشــد فــدای یــار خــود          یــار یــکــی انــبــان خــون یــار یــکــی شــمــس ضــیــا

چـون هـر کـسـی درخورد خود یاری گزید از نیک و بد          مــا را دریــغ آیــد کــه خــود فــانــی کــنــیـم از بـهـر لـا

روزی یـــکـــی هـــمــراه شــد بــا بــایــزیــد انــدر رهــی          پــس بــایــزیــدش گــفـت چـه پـیـشـه گـزیـدی ای دغـا

گــفــتــا کــه مـن خـربـنـده‌ام پـس بـایـزیـدش گـفـت رو          یـــا رب خـــرش را مـــرگ ده تـــا او شــود بــنــده خــدا

در نعت رسول اکرم صلی الله علیه وسلم

 

مــحــمــد کــافــریــنـش هـسـت خـاکـش          هـــزاران آفـــریـــن بـــر جــان پــاکــش

چــراغ افــروز چــشــم اهــل بــیــنــش          طـــــراز کـــــار گـــــاه آفـــــریـــــنـــــش

ســـرو ســـرهـــنـــگ مـــیـــدان وفـــا را          ســپــه ســالــار و ســر خــیــل انـبـیـا را

مـــرقـــع بـــر کــش نــر مــاده‌ای چــنــد          شــفــاعــت خــواه کـار افـتـاده‌ای چـنـد

ریــاحــیــن بــخــش بــاغ صـبـحـگـاهـی          کــــلــــیــــد مــــخـــزن گـــنـــج الـــهـــی

یــتــیــمــان را نــوازش در نــســیــمــش          از آنـــجـــا نـــام شـــد در یـــتـــیـــمــش

بـــه مـــعـــنــی کــیــمــیــای خــاک آدم          بــه صــورت تــوتــیــای چــشــم عــالـم

ســرای شـرع را چـون چـار حـد بـسـت          بـــنـــا بـــر چـــار دیـــوار ابـــد بـــســـت

ز شــــرع خـــود نـــبـــوت را نـــوی داد          خـــرد را در پـــنـــاهـــش پــیــروی داد

اســاس شــرع او خــتــم جــهــانــســت          شــریــعــت‌هــا بـدو مـنـسـوخ از آنـسـت

جـوانـمـردی رحـیـم و تـنـد چـون شـیـر          زبــانــش گــه کــلــیــد و گــاه شــمـشـیـر

ایـــازی خــاص و از خــاصــان گــزیــده          ز مــســعــودی بــه مــحــمـودی رسـیـده

خــدایـش تـیـغ نـصـرت داده در چـنـگ          کــز آهــن نـقـش دانـد بـسـت بـر سـنـگ

بــه مـعـجـز بـدگـمـانـان را خـجـل کـرد          جــهــانــی ســنـگـدل را تـنـگ دل کـرد

چـــو گــل بــر آبــروی دوســتــان شــاد          چـــو ســـرو از آبـــخـــورد عـــالـــم آزاد

فــلــک را داده ســروش ســبــز پــوشـی          عـــمـــامــش بــاد را عــنــبــر فــروشــی

زده در مـــوکـــب ســـلــطــان ســوارش          بــه نــوبــت پــنــج نــوبــت چــار یــارش

ســـریـــر عـــرش را نـــعــلــیــن او تــاج          امــیــن وحــی و صــاحــب ســر مـعـراج

ز چــاهــی بــرده مــهــدی را بــه انــجـم          ز خــاکــی کــرده دیــوی را بــه مــردم

خــلــیــل از خــیــل تــاشـان سـپـاهـش          کـــلـــیـــم از چـــاوشـــان بــارگــاهــش

بـــرنـــج و راحـــتــش در کــوه و غــاری          حـــرم مـــاری و مــحــرم ســوســمــاری

گـــهــی دنــدان بــدســت ســنــگ داده          گــهــی لــب بــر ســر ســنــگــی نــهــاده

لب و دندانش از آن در سنگ زد چنگ          کـه دارد لـعـل و گـوهـر جـای در سنگ

ســـر دنـــدان کـــنــش را زیــر چــنــبــر          فـــلـــک دنـــدان کـــنــان آورده بــر در

بــصــر در خــواب و دل در اســتـقـامـت          زبـــانـــش امـــتـــی گـــو تـــا قـــیـــامــت

مــن آن تــشــنــه لــب غــمــنــاک اویــم          کــــه او آب مـــن و مـــن خـــاک اویـــم

بــه خــدمــت کـرده‌ام بـسـیـار تـقـصـیـر          چــه تــدبــیــر ای نـبـی‌الـلـه چـه تـدبـیـر

کــنــم درخــواســتــی زان روضـه پـاک          کـه یـک خـواهش کنی در کار این خاک

بــــرآری دســــت از آن بــــردیـــمـــانـــی          نــمــائــی دســت بــرد آنــگــه کــه دانــی

کــالــهــی بــر نــظــامــی کــار بــگــشـای          ز نـــفـــس کـــافـــرش زنــار بــگــشــای

دلـــــش در مــــخــــزن آســــایــــش آور          بـــر آن بــخــشــودنــی بــخــشــایــش آور

اگــر چــه جــرم او کــوه گــران اســت          تــرا دریــای رحــمــت بــیــکــرانــســت

بـــــیــــامــــرزش روان آمــــرزی آخــــر          خـــــدای رایــــگــــان آمــــرزی آخــــر

سلمان ساوجی(غزل 22)

چــشــمــه چــشــم مـن از سـرو قـدت یـابـد، آب          رشــتــه جــان مــن از، شــمــع رخـت دارد، تـاب
تــشــنــه لـب گـرد سـراپـای جـهـان، گـردیـدم         نیست سرچشمه، به غیر از تو و باقی است، سراب
غــم ســودای تــو تـا در دل مـن، خـانـه گـرفـت               خـانـه‌ام کـرده خـراب اسـت غـم خـانـه، خراب 
آنــچــنــان، آتــش عــشـق تـو، خـوش آمـد دل را          کــه بــیــفــتــاد، بــه یـکـبـارگـی از چـشـمـم، آب
دیــده از شــوق تــو تــا، لــذت بــیــداری یــافـت           هـیـچ در چـشـم مـن ای دوسـت، نـمی‌آید خواب
عـــجـــب از زمـــره عــشــاق لــبــت، مــی‌مــانــم        کـه هـمـه مـسـت و خـرابـند به یک جرعه، شراب
ز چـــه رو بـــر هــمــه تــابــی و نــتــابــی، بــر مــن       آفــتــابــا مــنــمــت خــاک و بــریـن خـاک، بـتـاب
روز پـرسـش کـه بـه یـک ذره بـود گـفـت و شـنید           عـــاشــقــان را نــبــود جــز ز دهــان تــو جــواب
زان خــلــایــق کــه درآیــنــد، بــه دیـوان شـمـار           مـثـل سـلـمـان عـجـب از ز آنـچـه در آیـد به حـساب

ابوسعیدابوالخیر(رباعیات)

عـشـق آمـد و خـاک مـحنتم بر سر ریخت    زان بـرق بـلـا بـه خـرمـنـم اخـگر ریخت
خون در دل و ریشهٔ تنم سوخت چنان       کـز دیـده بـجـای اشـک خـاکـسـتر ریخت

اعدا عدوک نفسک التی بین جنبیک(سنایی-طریق التحقیق)

گــر کــنــی قــهــر ازو نــفـیـس شـوی        ورمــرادش دهــی خــسـیـس شـوی
 وه چـــه ســاده دلــی و چــه نــادان        کـه نـدانـی تـو عـصـمـت از عـصـیان
 از صـــفــا ت حــمــیــده بــگــریــزی         در صــــفـــا ت ذمـــیـــمـــه آویـــزی
 جــهــد آن کـنـیـه جـمـلـه نـور شـوی        وزصـــفـــات ذمـــیــمــه دور شــوی
 در تو هم دیوی است و هم ملکی             هـم زمـیـنـی بـه قـدر و هـم فـلکی 
تــرک دیــوی کــنــی مــلــک بــاشـی        از شـــرف بــرتــر از فــلــک بــاشــی
 تــا از ایـن هـمـنـشـیـن جـدا نـشـوی         دان کــه شــایــســتـهٔ خـدا نـشـوی

ادامه نوشته

در نصیحت فرزند خویش محمد(نظامی-هفت پیکر)

ای پــســر هــان و هــان تــرا گــفــتـم          کــه تــو بــیــدار شــو کـه مـن خـفـتـم

چـــون گـــل بـــاغ ســـرمـــدی داری          مـــــهـــــر نــــام مــــحــــمــــدی داری

چــون مــحــمــد شــدی ز مــسـعـودی          بــانــک بــرزن بــه کــوس مــحــمــودی

ســکــه بــر نــقــش نــیــکــنـامـی بـنـد          کــز بــلــنــدی رســی بــه چـرخ بـلـنـد

تــا مــن آنــجــا کــه شــهــر بـنـد شـوم          از بـــلـــنـــدیـــت ســر بــلــنــد شــوم

ادامه نوشته

بیان وادی طلب(عطار-منطق الطیر )

چــــون فـــرو آیـــی بـــه وادی طـــلـــب          پــیــشــت آیــد هــر زمــانــی صــدتـعـب

صــد بــلــا در هــر نــفــس ایــنـجـا بـود          طــوطــی گــردون، مـگـس ایـنـجـا بـود

جــد و جــهــد ایــنــجــات بـایـد سـالـهـا          زانــک ایــنــجــا قــلــب گــردد کــارهــا

مـــلــک ایــنــجــا بــایــدت انــداخــتــن          مــلــک ایــنــجــا بــایــدت در بــاخــتـن

در مــــیـــان خـــونـــت بـــایـــد آمـــدن          وز هـــمـــه بـــیـــرونـــت بـــایـــد آمــدن

ادامه نوشته

حکایت مرد غافل(باب برزویه طبیب-کلیله و دمنه)

چون فکرت من بر این جمله بکارهای دنیا محیط گشت و بشناختم که آدمی شریف تر خلایق و عزیزتر موجودات است، و قدر ایام *عمر خویش نمی داند و در نجات نفس نمی کوشد، از مشاهدت این حال در شگفت عظیم افتادم و چون بنگریستم مانع این سعادت راحت اندک و نعمت حقیر است که مردمان بدان مبتلا گشته اند، و آن لذات حواس است، خوردن و بوییدن و پسودن و شنودن، وانگاه خود این معانی برقضیت حاجت و اندازه امنیت هرگز تیسیر نپذیرد، و نیز از زوال و فنا درآن امن صورت نبندد، و حاصل آن اگر میسر گردد خسران دنیا و آخرت باشد، و هرکه همت درآن بست و مهمات آخرت را مهمل گذاشت همچو آن مرد است که از پیش اشتر مست بگریخت وبه ضرورت خویشتن در چاهی آویخت و دست در دو شاخ زد که بربالای آن روییده بود و پایهاش بر جایی قرار گرفت. در این میان بهتر بنگریست، هردو پای بر سر چهار مار بود که که از سر سوراخ بیرون گذاشته بودند. نظر به قعر چاه افکند اژدهایی سهمناک دید دهان گشاده و افتادن او را انتظار می‌کرد.  به سر چاه التفات نمود موشان سیاه و سفید بیخ آن شاخها دایم بی فتور می‌بریدند. و او در اثنای این محنت تدبیری می‌اندیشید و خلاص خود را طریقی می‌جست. پیش خویش زنبور خانه ای و قدری شهد یافت، چیزی ازآن به لب برد، از نوعی در حلاوت آن مشغول گشت که از کار خود غافل ماند و نه اندیشید که پای او بر سر چهار مار است و نتوان دانست که کدام وقت در حرکت آیند، و موشان در بریدن شاخها جد بلیغ می‌نمایند و البته فتوری بدان راه نمی یافت، و چندانکه شاخ بگسست در کام اژدها افتاد. و آن لذت حقیر بدو چنین غفلتی راه داد و حجاب تاریک برابر نور عقل او بداشت تاموشان از بریدن شاخها بپرداختند و بیچاره حریص در دهان اژدها افتاد.          

       

ادامه نوشته